ABD'den Türkiye'nin Görünümü

ABD'de olan biten onemli onemsiz bircok olay, ornegin, hava durumu, siyasi ve polisiye haberler, sarkicilarin gunluk hayatlari, vb., Turkiye haber bultenlerinde bas koseyi isgal ederken, Turkiye'nin ABD'de esamesi bile okunmaz. Bu yazimizda kamuoyunda yerettigine inandigimiz bir yanilgiyi duzeltmeye calisacagiz. Yanilgi, ABD'nin bizi bizim onu tanidigimiz kadar taniyor, bizim onu onemsedigimiz kadar onemsiyor olmasidir. Konuyu once 4 acidan (Amerikan halki, basin-yayincilar, siyaset, is dunyasi) ele alacagiz, sonra neler yapilmasi gerektigini irdeleyecegiz.

1) ABD halki Turkiye hakkinda ne biliyor?

Cogu ABD'li insan, komsulari olan Kanada ve Meksika disindaki ulkeler hakkinda bilgisizdirler. ABD halki bu konuda kendi icinde cesitlilik gosterir, elbette. Ornegin, ABD'nin dogu ve bati yakalarindaki New York, Los Angeles gibi buyuk sehirlerde oturanlar, egitim seviyeleri biraz daha yuksek oldugu icin, orta Amerika'dakilere gore daha kulturludurler, ve Turkiye'nin adini duymus olmalari muhtemeldir. Ama, ortalama bir ABD'li, i$ ya da askerlik icin Turkiye'ye gitmediyse, Turkiye'yi Nepal, Butan, Zaire gibi bizim de az bildigimiz ulkeleri bildigi kadar bilir. Turkiye'nin haritadaki yerini yaklasik olarak bile bilen cok azdir.

Kisaca, zaten birkac belli basli Avrupa ulkesinin sadece adini bilen bir ortalama Amerikali, Turkiye konusunda tam bir kara cahildir. Ya da daha kotusu, yanlis onyargilara sahiptir. Ornegin, Turkiye'yi sarikli erkeklerin ve peceli kadinlarin dolastigi, Afganistan'in oralarda biryerde bir ulke sanirlar.

2) ABD'li basin-yayincilar Turkiye hakkinda neler yazip ciziyorlar?

Olumsuz haber olmadikca (deprem, bombali saldirilar, vb.) Turkiye haberlerde pek yer almaz. Yorumlu, kose yazisi turunden makaleler ise genellikle boluculugu kiskirtici yazilardir. Ornegin, ABD'de cok guclu olan Rum lobisi, Ermeni lobisi tarafindan yazdirilan yazilar, PKK ile ilgili yanli yazilar, Kibris'i sorun haline getiren yazilar, bu turdendir. Yakin zamanda Afganistan, Irak konusundaki askeri destegimiz hicbir yayin organinda dogru durust yer almamistir.

3) ABD'nin siyaseti Turkiye'ninkiyle ne kadar ortusur?

ABD gercekten muttefikimiz midir? Hulki Cevizoglu'nin ATV'deki Ceviz Kabugu programinda 1-2 kez dile getirip, henuz yalanlandigini duymadigim yorumuna gore, ABD Lozan Antlasmasini henuz tanimamistir. Suleymaniye'de 11 Turk askerinin basina cuval gecirme emrini veren albay hala gorevdedir. Turkiye'nin siyasi lobisi yok denecek kadar azdir. Turk lobisi, ABD Senatosu'nda Rum, Ermeni lobileri karsisinda hakli oldugu konularda bile cok zayiftir.

4) ABD'deki I$ dunyasi Turkiye'yi ne kadar taniyor?

Genel Gorus: Turkiye ekonomisi disa bagimli olarak tanimlaniyor. Cunku, Turk lirasi dolara bagimli. Dolayisiyla dolar dusunce dusuyor, cikinca dusuyor. Ekonomisi IMF'ye bagimli.

IMF'ye bagimli ulkeler ABD'deki is dunyasi tarafindan 'asalak' olarak goruluyor. Son 2 yildir cokuntude olan ABD ekonomisi vergi gelirlerinin disariya aktarilmasina, hele tanimadiklari ulkelere bagislanmasina, sicak bakmiyor.

ABD mallarinin Turkiye'de uretimi: Turkiye ucuz emek cenneti olmadigi icin Amerikali uretici icin cazip degil. Emegin daha ucuz oldugu ulkelerde uretim yapmayi tercih ediyor. Genelde Turkiye uretim/yatirim icin en son dusundukleri ulke. AB'ye uye olursak belki gozlerinde daha ust siralara yukselebiliriz.

ABD mallari icin bir pazar olarak Turkiye: ABD'nin pazarlamada en yuksek kazanc sagladigi baslica 2 alan, savunma ve filim sanayiidir. Turkiye silah ve savunma sanayii icin iyi bir musteri. Turkiye ABD'den bol miktarda gemi, ucak, silah, vb. satin alir. Alinan filim, dizi, sarki-turkuyu anlatmaya herhalde gerek yoktur. Amerikan mallarina Turkiye'de talep genelde buyuk oldugu icin, Turkiye'de kurulan Coca-Cola, Marlboro fabrikalari, McDonalds, Burger King, vb. dukkanlari da ABD'li isletmeciye iyi kar getirir.

ABD'ye mal satmak: Turk urunleri cok azdir, olanlarin cogu da kolay pazarlansin diye baska ulkelerin markalariyla satilir. ornegin, italyan adiyla Turk pizzacilar zinciri ve yine italyan markasiyla Turk makarnasi vardir.

Guney Kore emek verdi, kaliteli elektronik esya uretti, ve ABD sinirlarindan iceri girmeyi basardi. Japonya keza. Emeklilik hakkini elde etmek icin en az 65 yasina kadar calismak zorunda olan ABD halkina ve kili kirk yaran ABD'li isletmecilere uyduruk, yutturmaca, plansiz, programsiz pazarlama yontemleri islemez.

Ornegin, Turk findigi dunyanin en lezzetli findigidir, fakat buna guvenip, asiri rahatlayarak, "armut pi$, agzima dus," gibi tembel bir felsefe gudersek, yani onlarin gelip Turk findigini kesfetmesini beklersek ya malimizi elimizden alirlar ya da daha kotu kalitede bir mali iyi pazarlayip bize satarlar. Bu felsefemiz maalesef kotu sonuclar vermis ve son zamanlarda Dogu Karadeniz'deki findik ureticisine "findik ocaklarini yakIn, yerine kiwi ekin, cunku kiwi daha karlidir," denmistir. Aci ama gercek, belki birgun gelecek Turkiye'de findik kalmayacak; yerine herhangi bir yerde de yetisebilecek olan ABD mali kiwi ekilecek.

Turklerdeki ABD ozentisine gunluk hayattan 3 ornek:

a) Turkiye'deki polis arabalari neden ayni ABD polis arabalari gibi kirmizi, mavi, ve beyaz renklidir? Halbuki bu renkler ABD bayraginin rengidir.

b) Turkiye'de genclerin ve cocuklarin giydigi yazili bluzlardan universite ders kitaplarina, otel isimlerinden lokanta menulerine, tabelalardan insan isimlerine kadar heryere giren dil kirliligi ayri bir kaygi konusudur. Neredeyse Turkce baslanan bir cumleyi ingilizce sozcuk kullanmadan bitirmenin olanagi kalmamistir. Turkcesi olan bir kelimenin yerine ingilizcesini koymak dil katliamidir; olan kelimeyi oldurmektir.

c) ABD'de sinemalarda patlamis misir satilir, cunku orada misir ucuzdur. Bizim sinemalarimizda da, tuhaf bir ozentiyle, kapis kapis misir satiliyor. Herhalde en emperyalist kafali ABD'li general bile, hic ugrasmadan, ABD kulturunun bu kadar yayilmis olmasina cok guluyordur.

NE YAPMALI?

Ozetle, Türkiye kendisini pazarlamada ve ar-ge'de cok zayif. Bu zayifligiyla, ABD gibi zaten kapilari disariya neredeyse sImsIkI kapali olan bir ulkede cok ciddi sonuclari olan, olumsuz onyargilarla karsi karsiyadir. Bizde pazarlama ve ar-ge az, yabanci hayranligi, daha dogrusu, ABD (ve AB) hayranligi fazladir. Dahasi hayran oldugumuz ulkeler bize dost degillerdir. Yapilmasi gerekenler $unlardir:

1) HANGI ULKELER BIZIM ICIN KARLI PAZARLARDIR? Turkiye'nin satis yapacagi ulke listesi cikarilir. Kar-zarar hesaplamalari yapilir. Bilincli bir sekilde sadece kazanc getirecek ulkelere satis yapilir. ABD seceneklerden biri olarak gorulmelidir, tek secenek degil. Kaldi ki bir ulkeye odaklanmak, ekonomik bagimsizligi engelleyecegi icin, hicbir zaman tavsiye edilmez.

Ornegin, biz neden Tarkan ille de ABD'de unlu olsun istiyoruz? ABD'de cok rekabet var, dolayisiyla o piyasaya girmek cok zor. Herhalde bilimsel bir calisma yapilsa, masraflari dustukten sonra bu isten elde edilmesi beklenen gelir cok dusuk cikar. ABD yerine kulturu bize daha yakin olan, odeme gucu ABD'ninkine yakin (belki daha fazla) olan Suudi Arabistan'da Tarkan'I meshur etmek daha kolay ve karli olabilir.

2) HANGI URUNLER KARLI? Turkiye'nin urun-hizmet listesi cikarilir. Kar-zarar hesaplamalari yapilir. Bilincli bir sekilde sadece kazancli alanlarda uretim ve pazarlama yapilir.

Her konuda biz dunya ile boy olcusebiliriz, demek yerine birkac kazancli alanda yogunlasmak hem daha kolay hem daha karli olur.

Ornegin, turizm karli degilse turistik tanitima ayrilan kaynaklar azaltilabilir.

Sadece Turkiye'de kaliteli olarak uretilebilen urunler, ornegin, findik, zeytinyagi, pamuk, giyim sanayi, toryum, vb.'nin pazarlanmasi kazancli olabilir.

Su ekonomisi ayrica incelenmeye deger. Su bizde degil de Suriye'de veya israil'de bol olsaydi ne olurdu? Yani biz kurak bir ulkede komsularimiz sulak bir ulkede yasaydi, onlar bize nasil davranirdi?

Ozetle, bilimsel arastirmalarla hangi pazarlarin en cok getiri verdigi tahmin edilebilir. Yine bilimsel arastirmalar yaparak hangi mallarin en cok getiri verdigi tahmin edilebilir.

3) TURK TUKETICISININ BILINCLENMESI

Urun etiketlerinin uzerinde % kac Turk, % kac yabanci kaynak yazilabilir. Hammadde, uretim, pazarlama, vb. alanlarina agirliklar konarak, bu oran hesaplanabilir. Boylece Turk halkindaki yabanci ozentisi de olculebilir hale gelir.

Dipnot: Isimlerin Onemi